Kromme Rijn Heuvelrug

rechten

VK: Gemeentes kijken in het geheim mee op sociale media

Stress door achterdocht ambtenaren

Nederlandse gemeenten kijken op grote schaal mee met burgers op sociale media. Daarvoor gebruiken ze onder meer nepaccounts, een methode die gemeenten niet mogen gebruiken. (VK 18-05-2021 – HESSEL VON PIEKARTZ)Verrekijker - groene achtergrond - Foto: Alex Goossens

Dat blijkt uit onderzoek van de NHL Stenden Hogeschool en de Rijksuniversiteit Groningen in opdracht van onderzoeksprogramma Politie en Wetenschap. Gemeenten houden Facebookgroepen, Twitterprofielen en andere sociale media in de gaten om zicht te krijgen op mogelijke ongeregeldheden als rellen en demonstraties. Het hele artikel staat hier.

Rechten

Op zich is daar niets mis mee, in het geval van de Participatiewet kan dit ervoor zorgen dat het draagvlak niet nóg smaller wordt. Er is wel een probleem rond de rechten van burgers die gecontroleerd worden. Hoe weet je nu wat er allemaal in die dossiers van de sociale dienst over jou staat? En wat als het tot een proces komt? Dat loopt vaak niet zoals het hoort omdat rechters teveel in de blauwe ogen van de opsporingsambtenaren geloven.

Ben je eenmaal op de radar van een vlijtige ambtenaar, dan kan dat heel veel stress opleveren omdat je nooit weet wat die persoon over jou ontdekt heeft of gaat ontdekken.
Dat dit stress oproept is niet meer dan normaal.Klimt - de Schreeuw

Stress

En wat blijkt? Sinds het onderzoek van Nadja Jungmann en haar collega’s naar Mobility Mentoring, is de aandacht voor stress toegenomen. (Die mooie brug over empathie* en zelfvoorziening, daar hoor je niemand meer over.) Zozeer zelfs dat een organisatie als Stimulansz een cursus “Stress-sensitief werken in het sociaal domein” aanbiedt.

Maatwerk

De oplossing is veel simpeler: behandel je cliënten als normale mensen die hulp nodig hebben, stem af op hun niveau en beleving en behandel niet iedereen vooraf met achterdocht. Zou een sociale dienst dat bij al haar medewerkers tussen de oren krijgen, dan zijn er geen dure cursussen nodig. Gewoon menselijk maatwerk leveren, eventueel via de omgekeerde toets.

*Mobility Menthoring – Hogeschool Utrecht – januari 2017

Bijstandsfraude – mogelijke fraudeurs slecht behandeld

In de Volkskrant van 16 juni vonden we twee artikelen over bijstandsfraude. In het uitgebreide artikl lezen we hoe sociale diensten op weinig subtiele wijze onderzoek doen naar mogelijke bijstandsfraude. De rechten van de betrokkenen worden daarbij onvoldoende gerespecteerd. Zeist wordt hierin ook genoemd.

LCR-voorzitter Gerrit van der Meer reageert hierop in zijn column:


In de Volkskrant van 16 juni: ‘Verborgen camera speurt naar bijstandsfraudeurs’. Onder die kop een verhaal waar ik me de haren bij uit het hoofd trek. Een van fraude verdachte vrouw werd 97 keer bespied in 60 dagen. Sociale diensten mogen blijkbaar vrijelijk opsporingsmiddelen inzetten waarvoor de politie toestemming van de officier van justitie moet krijgen. Verdachten in strafzaken mogen niet worden verhoord als hun advocaat er niet bij is, bij verdachten van bijstandsfraude is een verhoor onder vier ogen heel gewoon. Mede daardoor voelen mensen zich vaak zwaar geïntimideerd. Met de rechten van verdachten in strafzaken wordt kennelijk zorgvuldiger omgegaan dan met de rechten van verdachten van bijstandsfraude. Ik constateer dan dat bijstandsfraude wordt gezien als een groter maatschappelijk probleem dan criminaliteit.

De grootste oorzaak van zogenaamde bijstandsfraude ligt bij de enorm complexe regels, meldt Divosa (Vereniging van managers in het sociaal domein) in hetzelfde artikel. Het invullen van alle papieren en het aanleveren van alle noodzakelijke documenten is zo ingewikkeld dat mensen zich gemakkelijk kunnen vergissen.
Voor mensen met een academische opleiding is het al lastig, laat staan voor lager geschoolden. In de ‘opsporingspraktijk’ (alleen het woord al!) van veel gemeenten staat vergissen gelijk aan mogelijke fraude. In het geval van de bespiede vrouw heeft de rechter de gemeente teruggefloten. De gemeente wordt niet vaak op de vingers getikt. Veel mensen stappen namelijk niet naar de rechter om bezwaar te maken tegen deze opsporingsmethode.

De meest schrijnende methode is misschien wel die van de ‘sociale controle’. Bespied worden door een verborgen camera is afschuwelijk, maar bespied worden door je eigen buren is nog erger. Toch wordt dat ook gestimuleerd: vermoed je dat je buurman of buurvrouw zwart werkt of illegaal samenwoont? Melden bij de gemeente graag. Dat is lang niet zo ingewikkeld als het aanvragen van bijstand. Eén telefoontje is voldoende en als je wilt kan het ook anoniem. Dat past wel heel slecht bij het advies aan de aanvrager van bijstand om in de eigen omgeving naar hulp en steun te zoeken.

We vechten bij de Landelijke Cliëntenraad al jaren tegen het beeld dat mensen met een uitkering vaak fraudeurs zijn. Dat gevecht is voor ons een belangrijke opdracht, die duidelijk nog lang niet afgerond is. Sterker nog: dat beeld wordt tot beleid verheven. Gemeenten moeten handhaven, dat staat in de Participatiewet. Maar ze beslissen zelf over hun handhavingsbeleid: welke methodes ze gebruiken, waar ze de prioriteit leggen, hoe ze mensen in de bijstand behandelen en bejegenen. Daar gaat de gemeente (en dus de gemeenteraad) zelf over.

Deze mevrouw die met een verborgen camera werd bespied, is vrijgesproken. Dat gebeurde in zes van de tien zaken die De Volkrant onderzocht. De andere vier zaken zijn nog niet afgerond. Eind goed al goed, ben je dan geneigd te denken, maar dat klopt natuurlijk niet. Je bent bespied, misschien zelfs door je eigen buren. Je bent geïntimideerd en als fraudeur weggezet. Dat laat je niet zomaar even achter je.

En de kans bestaat ook nog dat je uitkering tijdelijk is stopgezet, waardoor je een periode zonder inkomen hebt gezeten. Rekeningen die je niet kon betalen zijn verhoogd met incassokosten en vaak ook nog met boetes. Die kun je met de bijstand die je met terugwerkende kracht hebt ontvangen natuurlijk nog steeds niet betalen. En vervolgens vraagt een hulpverlener: “Heb je niet een buurman die kan helpen bij het op orde brengen van je administratie?”

Hoe tegenstrijdig kan het worden?