Kromme Rijn Heuvelrug

fraude

VK: In de bijstand kon het elke keer weer strenger

Het verhaal van de bijstandsvrouw uit Wijdemeren wordt keer op keer gebruikt als voorbeeld hoe het fout ging. Alleen is het werkelijke verhaal genuanceerder.

Na jaren waarin alles in het teken stond van fraudebestrijding, draait ook rond de bijstand de politieke wind: is het niet doorgeschoten? Maar vrijwel alle partijen die dit in de kabinetsformatie zullen aankaarten, waren erbij toen de regels steeds werden aangescherpt. (Door Gijs Herderscheê – nogal lastig zo’n naam.)

Lees verder

Trouw: Een uitkering gehad? Het Inlichtingenbureau ziet álles

Inlichtingenbureau

Blije medewerkers van Inlichtingenbureau

Als ontvanger van bijstand ben je vogelvrij. Instanties kunnen zomaar onderzoek doen naar jouw reilen en zeilen maar hoeven geen verantwoording af te leggen. Hieronder een verhelderend artikel van Trouw, al geschreven in januari 2021.

In de Volkskrant van 27 april staat een artikel van Ina Brouwer hoe je je privacy kunt beschermen dankzij Europese wetgeving.

Hoe werkt het Inlichtingenbureau dat gemeenten helpt te controleren of mensen recht hebben op een bijstandsuitkering?

Stel je zit in de bijstand en koopt een auto, dan kan het zijn dat er een alarmbel af gaat bij stichting Inlichtingenbureau. De gemeente waar je woont krijgt vervolgens van hen een signaal, en voor je het weet heb je een afspraak met een ambtenaar van de sociale dienst om over jouw uitgaven te praten. Lees verder

Bijstandsfraude – mogelijke fraudeurs slecht behandeld

In de Volkskrant van 16 juni vonden we twee artikelen over bijstandsfraude. In het uitgebreide artikl lezen we hoe sociale diensten op weinig subtiele wijze onderzoek doen naar mogelijke bijstandsfraude. De rechten van de betrokkenen worden daarbij onvoldoende gerespecteerd. Zeist wordt hierin ook genoemd.

LCR-voorzitter Gerrit van der Meer reageert hierop in zijn column:


In de Volkskrant van 16 juni: ‘Verborgen camera speurt naar bijstandsfraudeurs’. Onder die kop een verhaal waar ik me de haren bij uit het hoofd trek. Een van fraude verdachte vrouw werd 97 keer bespied in 60 dagen. Sociale diensten mogen blijkbaar vrijelijk opsporingsmiddelen inzetten waarvoor de politie toestemming van de officier van justitie moet krijgen. Verdachten in strafzaken mogen niet worden verhoord als hun advocaat er niet bij is, bij verdachten van bijstandsfraude is een verhoor onder vier ogen heel gewoon. Mede daardoor voelen mensen zich vaak zwaar geïntimideerd. Met de rechten van verdachten in strafzaken wordt kennelijk zorgvuldiger omgegaan dan met de rechten van verdachten van bijstandsfraude. Ik constateer dan dat bijstandsfraude wordt gezien als een groter maatschappelijk probleem dan criminaliteit.

De grootste oorzaak van zogenaamde bijstandsfraude ligt bij de enorm complexe regels, meldt Divosa (Vereniging van managers in het sociaal domein) in hetzelfde artikel. Het invullen van alle papieren en het aanleveren van alle noodzakelijke documenten is zo ingewikkeld dat mensen zich gemakkelijk kunnen vergissen.
Voor mensen met een academische opleiding is het al lastig, laat staan voor lager geschoolden. In de ‘opsporingspraktijk’ (alleen het woord al!) van veel gemeenten staat vergissen gelijk aan mogelijke fraude. In het geval van de bespiede vrouw heeft de rechter de gemeente teruggefloten. De gemeente wordt niet vaak op de vingers getikt. Veel mensen stappen namelijk niet naar de rechter om bezwaar te maken tegen deze opsporingsmethode.

De meest schrijnende methode is misschien wel die van de ‘sociale controle’. Bespied worden door een verborgen camera is afschuwelijk, maar bespied worden door je eigen buren is nog erger. Toch wordt dat ook gestimuleerd: vermoed je dat je buurman of buurvrouw zwart werkt of illegaal samenwoont? Melden bij de gemeente graag. Dat is lang niet zo ingewikkeld als het aanvragen van bijstand. Eén telefoontje is voldoende en als je wilt kan het ook anoniem. Dat past wel heel slecht bij het advies aan de aanvrager van bijstand om in de eigen omgeving naar hulp en steun te zoeken.

We vechten bij de Landelijke Cliëntenraad al jaren tegen het beeld dat mensen met een uitkering vaak fraudeurs zijn. Dat gevecht is voor ons een belangrijke opdracht, die duidelijk nog lang niet afgerond is. Sterker nog: dat beeld wordt tot beleid verheven. Gemeenten moeten handhaven, dat staat in de Participatiewet. Maar ze beslissen zelf over hun handhavingsbeleid: welke methodes ze gebruiken, waar ze de prioriteit leggen, hoe ze mensen in de bijstand behandelen en bejegenen. Daar gaat de gemeente (en dus de gemeenteraad) zelf over.

Deze mevrouw die met een verborgen camera werd bespied, is vrijgesproken. Dat gebeurde in zes van de tien zaken die De Volkrant onderzocht. De andere vier zaken zijn nog niet afgerond. Eind goed al goed, ben je dan geneigd te denken, maar dat klopt natuurlijk niet. Je bent bespied, misschien zelfs door je eigen buren. Je bent geïntimideerd en als fraudeur weggezet. Dat laat je niet zomaar even achter je.

En de kans bestaat ook nog dat je uitkering tijdelijk is stopgezet, waardoor je een periode zonder inkomen hebt gezeten. Rekeningen die je niet kon betalen zijn verhoogd met incassokosten en vaak ook nog met boetes. Die kun je met de bijstand die je met terugwerkende kracht hebt ontvangen natuurlijk nog steeds niet betalen. En vervolgens vraagt een hulpverlener: “Heb je niet een buurman die kan helpen bij het op orde brengen van je administratie?”

Hoe tegenstrijdig kan het worden?